منابع آب روستای زرده :

در بررسی انجام شده تعداد17چشمه، 1حلقه چاه و دو چاه مشکوک به قنات شناسایی شده که موقعیت جغرافیایی آنها در ذیل آمده است.

الف) چشمه ها:

از تعداد 17چشمه ی شناسایی شده در محدوده ی بررسی،10 عدد آن در داخل محدوده ی دیوارها،3چشمه در داخل دره ی بابایادگار و4 چشمه در دره ی سعدوقاص و در پشت دیوار دفاعی جنوبی قرار دارند که موقعیت آنها چنین است.

1-چشمه ویله: این چشمه در کنارجاده خاکی زرده _ سید محمد و در جهت جنوب شرقی روستای سید محمد با فاصله ای در حدود 300 متر از آن قرار دارد. طول جغرافیایی 04556.13.08، عرض جغرافیایی 343331.79 و ارتفاع آن از سطح دریا 1006 متر است. چشمه با لاشه سنگهای شیستی و آهکی بصورت دیواره ای چیده شده و از سر منشأ خود به سمت غرب و به داخل دشت منتهی می شود. در اطراف چشمه چند قطعه سفال بدنه و یک قطعه آجر دیده می شود که تاریخگذاری آن بدرستی مشخص نیست. چشمه در داخل زمینهای زراعی آقای سید باوا یادگاری قرار دارد.

2- چشمه هانه واس: این چشمه در جنوب روستای سید محمد و در داخل باغ زیتون آقای امین فتاحی واقع است و حدود 700 متر با روستا فاصله دارد. طول جغرافیایی آن 0455604.3، عرض جغرافیایی 343310.5 و ارتفاع آن از سطح دریا 989 متر است. چشمه شبیه به برکه ی کوچکی است که نی زار بلندی آن را احاطه کرده است. تپه های بان حال AوB در شمال شرق آن و محوطه ی هانه واس در جنوب آن قرار دارد.

3- چشمه بن چنار: این چشمه در داخل روستای زرده و در کنار درخت چنار قطوری که در کنار جاده قرار دارد واقع است. طول جغرافیایی آن 0455713.0 و عرض جغرافیایی 343253.4 و ارتفاع آن از سطح دریا 1074 متر است. دو سمت چشمه توسط قلوه سنگ چیده شده است.

4- چشمه ژیر چنار: این چشمه در ضلع شرقی جاده زرده و در داخل روستا قرار دارد و در باغ آقای سید نازار حسینی واقع است. آب این چشمه بسیار کم است و به نظر می رسد سرچشمه ی آن با چشمه بن چنار یکی است. طول جغرافیایی آن 0455712.6، عرض جغرافیایی 343252.2 و ارتفاع آن از سطح دریا 1070 متر است.

5- چشمه هانه ژاله: این چشمه در داخل دره ی جایدار و در داخل باغ تالی دارابی قرار دارد، طول جغرافیایی آن 0455713.9، عرض جغرافیایی 343248.3 و ارتفاع آن از سطح دریا 1069 متر است.

6- چشمه هانه ره: این چشمه در داخل دره ی جایدار و در داخل باغ حمید دارابی قرار دارد، طول جغرافیایی آن 0455707.4، عرض جغرافیایی 343248.6 و ارتفاع آن از سطح دریا 1048 متر است.

7- چشمه حسینعلی: این چشمه در داخل دره ی جایدار و در داخل باغ جواد کرمخانی قرار دارد، طول جغرافیایی آن 0455706.7 و عرض جغرافیایی 343247.5 و ارتفاع آن از سطح دریا 1015 متر است.

8- چشمه بله ته ون: این چشمه در داخل رودخانه ی فصلی دارتو قرار گرفته و جزء زمینهای زینب سلیمانی است. چشمه در جنوب غربی روستای بان زرده قرار دارد و تپه ی بله ته ون در شرق آن و آشپزگاه در جنوب آن واقع شده است. طول جغرافیایی آن 0455625.1، عرض جغرافیایی 343147.4 و ارتفاع آن از سطح دریا 928 متر است.

9-  چشمه بریان: این چشمه در جنوب شرقی روستای بان زرده و در داخل دره ی کوچکی در داخل زمینهای کاظم فرهادی قرار دارد. طول جغرافیایی آن 0455630.8، عرض جغرافیایی 343141.3 و ارتفاع آن از سطح دریا 920 متر است.

10- چشمه دراوژه: این چشمه در داخل دره دراوژه و در کنار پل جاده ی آسفالته زرده – ریجاب قرار دارد، طول جغرافیایی آن 455657.3 و عرض جغرافیایی 343220.5 و ارتفاع آن از سطح دریا 1046 متر است.

11- چشمه غسلان: این چشمه در داخل دره ی بابایادگار قرار دارد و پر آب ترین چشمه در این منطقه است، این چشمه جنبه ی زیارتی دارد و در جلوی آن سکویی با سنگ مرمر احداث شده است، این چشمه آب دو روستای زرده و سیدمحمد را تأمین می کند و در طول جغرافیایی 0455812.9 و عرض جغرافیایی 343251.2 و ارتفاع آن از سطح دریا 1370 متر است.

12- چشمه هانی تا: این چشمه نیز در داخل دره ی بابایادگار قرار گرفته و جنبه زیارتی دارد و به مانند چشمه غسلان در جلوی آن سکویی با سنگ مرمر احداث شده است و در طول جغرافیایی 0455812.4 و عرض جغرافیایی 343239.2 و ارتفاع آن از سطح دریا 1397 متر است.

13- چشمه کانی شفا: در داخل دره ی بابایادگار و در طول جغرافیایی 0455813.4 و عرض جغرافیایی 343248.5 و ارتفاع آن از سطح دریا 1375 متر است. این چشمه آب مورد نیاز بابایادگار راتامین می کند.

 علاوه بر چشمه نامبرده، 4 چشمه دیگر در داخل دره ی سعدوقاص و بیرون از محدوده ی بررسی قرار دارد که به دلیل نزدیکی آنها با دیوار دفاعی در جهت جنوب مجموعه، موقعیت آنها بدین گونه معرفی شده است.

14- چشمه سعدوقاص: این چشمه در داخل دره ای با همین نام در نزدیکی معدن گچ سعد و قاص قرار دارد و به نظر می رسد به دلیل خشک سالیهای چند سال اخیر، خشکیده است. طول جغرافیایی آن 0455733.6 و عرض جغرافیایی 343159.4 و ارتفاع آن از سطح دریا 1119 متر است. فاصله ی چشمه تا دیوار دفاعی جنوبی حدود 600 متر است.

15- چشمه کوشیار: این چشمه در داخل دره ی سعدوقاص قرار دارد و در جهت غربی چشمه سعدوقاص واقع شده و با آن فاصله کمی دارد. طول جغرافیایی آن .455705.9 و عرض جغرافیایی 343155.8 و ارتفاع آن از سطح دریا 1015 متر است.

16- چشمه حسیلکه: این چشمه بر روی تپه ای که زمینهای کشاورزی حاجی پاشا در آن قرار دارد واقع شده است و در جهت جنوبی دره ی سعدوقاص است، طول جغرافیایی آن 0455704.3 و عرض جغرافیایی 343150.5 و ارتفاع آن از سطح دریا 1024 متر است.

17- چشمه میلانه: این چشمه در داخل دره ی سعدوقاص قرار دارد و کانال نهر زیتون از بالای آن عبور کرده است، طول جغرافیایی آن 0455704.2 و عرض جغرافیایی 343145.5 و ارتفاع آن از سطح دریا 989 متر است.

آب چهار چشمه در دره ی سعدوقاص از ضلع جنوبی آشپزگاه و با فاصله ی در حدود 10 متری از آن می گذرد و به دره ی هونه می رسند.

 این چاه در شیب دامنه ی کوههای غربی مجموعه قلعه یزدگرد و در کنار دو دره ی هاورچراخ و شانه باریک قرار دارد. این چاه تقریباً در مرکز شیب تپه یعنی رودخانه ی فصلی و دیوار دفاعی قرار گرفته و با هر دوی آنها حدود700 متر فاصله دارد. قطر دهانه ی آن حدود 50 سانتی متر و عمق ان به دلیل باریک بودن مشخص نیست، به نظر می رسد این چاه یکی از منابع آب جهت ساخت دیوار است و نظیر این گونه چاها در این سطح ممکن است زیاد باشد اما به دلیل انباشت خاکههای رسوبی و پرشدگی دهانه ی آنها، بدرستی مشخص نیست.

ج) قنات ها:

تعداد دو حلقه حفره مشکوک به قنات در ضلع جنوب غربی مجموعه قلعه یزدگرد شناسایی شده که ماهیت آنها بدرستی مشخص نیست.اما توصیف آنها چنین است:

1- گودالی در اراضی ولیه که دهانه آن در هنگام خاکبرداری جهت احداث کانال نهر زیتون بیرون آمد، به گفته ی اهالی در جهت غربی آن و در فاصله در حدود 50 متری دو گودال مشابه پس از خاکبرداری مشخص شده که توسط خاک دوباره پر شده است. این گودال در کنار جاده ی خاکی که مسیر باغها و زمین زراعی است قرار دارد و کانال نهر زیتون در جهت شرقی آن و با فاصله کمی در حدود 5 متری آن واقع شده است. موقعیت جغرافیایی آن در طول جغرافیایی .455634.6 و عرض جغرافیایی 343220.8 و ارتفاع آن از سطح دریا 997 متر است.      

* روستاي زرده *

روستاي زرده در 40 كيلومتري شهر كرند غرب از شهرستانهاي استان كرمانشاه قرار دارد كه از شمال با كوه بلندي كه به نام محلي به آن( كمر ) مي گويند و از غرب به پرتگاه بلندي كه به دشت ذهاب مسلط است و از شرق به كوه دالاهو و از جنوب به دهستان ريجاب ختم مي شود . بر طبق آمار سرشماري سال۸۱ ،‌‌‌‌ ۱۴۰۰ نفر در اين روستا ساكن هستند كه اهالي روستا به شغل باغداري،كشاورزي و دامپروري مشغول هستند .تا سال 1355 اهالي روستا در يك مكان كه اكنون به آن زرده مي گويند و اطراف آن را باغات در بر گرفته بود ساكن بودند تا اينكه يگ گروه باستان شناسي به اين روستا آمدند و اولين خانه مسكوني را در بان گمبد ساختند و به با رشد روبه افزون جمعيت كم كم نسل جوان روستا به اين جا نقل مكان كرده و امروزه روستاي زرده به دو قسمت زرده و بان گمبد تقسيم شده است و بيشتر جمعيت در بان گمبد زندگي مي كنند .مردم روستا پيروان اهل حق (يارستان) هستند و زيارتگاههاي از جمله بابايادگار،داوود،سيد درويش،هاني تا و چشمه غسلان (حوض كوثر) در جوار اين روستا قرار دارد . از نظر تاريخي، روستاي زرده قدمت زيادي دارد و به زمان اشكانيان و ساسانيان برمي گردد قلعه يزدگرد و مجموعه هاي تاريخي اطراف آن شاهد بيانگر اين نظر است و از نظر استراژدي كوه شاه نشين كه در شمال غربي روستا قرار دارد نقطه قوتي براي نظاميان است كه مسلط بر دشت ذهاب،قصر شيرين و مرز بين ايران و عراق است . جنگل اطراف روستا را بيشتر درختان بلوط و ون و باغات روستا را درختان زيتون،انگور،انار،انجير و گردو تشكيل مي دهد . آب آشاميدني روستا از دل كوه دالاهو جايي كه چشمه غسلان ناميده مي شود و مكان مقدسي است تأمين مي شود