مکانهای باستانی و کهن ایران زمین

قلعه يزد گرد ساسانی , دالاهو , کرمانشاه

 مجموعه بناهای يادمانی قلعه يزدگرد در هجده کيلومتری سه راهی ريجاب به سرپل ذهاب قرار دارد. اين مجموعه با وسعت تقريبی چهل کيلومتر مربع از سمت شمال غرب با پرتگاه تندی به جلگه ذهاب و از طرف شمال و شرق به صخره های پلکانی دالاهو محدود می شود. بر اساس اولين تحقيقات و کاوش های باستان شناسی در اين منطقه و بر طبق گچ بری های مکشوفه از بنای معروف به «گچ گمبد» زمان ساخت اين مجموعه به دوره ساسانی نسبت داده شد. اما کاوش های بعدی در اين منطقه نشان داد بسياری از مجموعه بناهای اين محوطه متعلق به به اواخر دوره اشکانی است. اين مجموعه شامل چند محوطه است:

 ديوار گچ: خطی از استحکامات به طول دو و نيم کيلومتر و عرض دو تا چهار متر است و با قلوه و لاشه سنگ به همراه ملاط گچ ساخته شده است. سرتاسر نمای خارجی اين ديوار با مجوعه ای از برج های نيم دايره ای شکل تقويت شده است.

 آشپزخانه: در انتهای پايين ديوار مجموعه ای از استحکامات قرار دارد و به احتمال زیاد محل استقرار سربازان بوده است.

 دروازه: دو برج منفرد در ابتدای ديوار دفاعی قرار گرفته است. اين مکان دروازه خوانده می شود.

 جای دار: در حال حاضر اين محوطه بين باغ های روستای «زرده» قرار دارد. آثار بر جای مانده در اين محوطه نوعی استحکامات دفاعی با ديوارها و برج های تعبيه شده در آن را نشان می دهد. اين بنا احتمالاً ترکيبی از دژ قلعه برای کل محوطه بوده است.

 تپه رش: در سطح اين محوطه مقدار زيادی سفال از دوره های مختلف به دست آمده است.

 قلعه يزدگرد: اين بنا در يکی از بلندترين ارتفاعات قرار دارد. اطراف اين قلعه را حصاری با برج های نيم دايره ای شکل احاطه کرده است. قطر اين برج ها بن دو تا شش متر است و با فاصله شش تا شانزده متر از يکديگر قرار گرفته اند.

 گچ گمبد: اين محوطه که به نام «ميدان» نيز شناخته می شود دارای وسعت تقريبي 800×400 متر است. اطراف اين مجموعه را حصاري با برج های نيم دايره ای شکل در بر گرفته است. در قسمت جنوبی آن پرديس و در قسمت شمالی آن کاخی به چشم می خورد و تزيينات گچی بسياری از داخل آن به دست آمده است.

 قلعه داور: اين بنا در داخل روستای «بان گمبد» قرار دارد. کاوش های باستان شناختی نشان داده است که اين بنا آتشکده ای از دوره ساسانی بوده و در اويل اسلام با الحاق فضاهايی به آن تبديل به کارگاه شيشه گری شده است.

 نقاره خانه: اين بنا در شمال شرقی بنای قلعه يزدگرد و بر روی ارتفاعات قرار دارد. اين بنا برج ديده بانی بود.

 آشياب: اين بنا در شمال غربی بنای قلعه يزدگرد و بر روی ارتفاعات قرار گرفته است. اين بنا نيز برج ديده بانی بود.

مدير پايگاه محور ساساني در استان کرمانشاه با بيان اينکه مجموعه قلعه يزدگرد و مجموعه آثار ساساني قصرشيرين بعنوان دو اثر مهم و شاخص در محور ساساني کانديداي ثبت در فهرست آثار جهاني شده اند گفت:اين دو اثر شايستگي هاي تبديل شدن به اثر جهاني را دارند و تاکنون نيز پرونده مقدماتي آنها تشکيل شده است. يوسف مرادي ضمن تعريف محور ساساني گفت: محور ساساني کرمانشاه - قصرشيرين در مسيرجاده اي است که به دليل اتصال ايران به مديترانه از طريق عراق و سوريه ...در طول تاريخ ايران جايگاه بسزايي داشته است تا آنجا که فرنگي ها آنرا دروازه آسيا مي نامند.

وي سپس به معرفي آثار اين محور پرداخت و گفت: چهارزبر، شيان، فيروز آباد، شبکه آبرساني خسرو آباد، سرخه ديزه، مجموعه قلعه يزدگر، تاق گرا، ذيج منيژه، ذيج امول، قلعه مريم، قلعه منيژه، قلعه گبري، سامانه آبرساني سيداياز به قصر شيرين، مارت خسرو، چهارقاپي، بان قلعه و آتشکده شيان، مهمترين آثاري هستند که در دو طرف بزرگراه کربلا( دروازه آسيا) قرار گرفته اند و همگي مربوط به دوره ساساني مي باشند.

مرادي افزود: محدوده کاري بناهاي ساساني يا منسوب به دوره ساساني، که در دو طرف يک محور قرار دارند، تحت عنوان يک پايگاه ميراث فرهنگي و گردشگري تعريف شده اند، که هدف اصلي آن تبديل يک محور به بنياد پروهشهاي ساساني است که تاکنون به اين هدف نرسيده ايم.

وي ادامه داد: البته طي چند سال اخير فعاليت هايي در زمينه معرفي و آموزش، پژوهش، حفظ و احيا، مرمت، حفاظت و ... در اين محور انجام شده است.

مدير پايگاه محور ساساني در ادامه با بيان اين مطلب که حداکثر تا دو هفته آينده دومين فصل از پژوهشهاي سراب مورت و مجموع قصرشيرين آغاز مي شود تصريح کرد: در بهمن ماه سال جاري نيز قلعه يزدگرد براي اولين بار پس از انقلاب مورد کاوش قرار مي گيرد که در دوران قبل از انقلاب هيئتي کانادايي کار را انجام مي داد.

مرادي در خصوص اعتبارات محور ساساني ابراز داشت: تاکنون از اعتبارات ملي چيزي دريافت نکرده ايم که البته اين تاخير طبيعي است اعتبارات استاني نيز کمابيش محقق شده، با اين حال مشکل اعتباري نداريم و کارها در حال انجام است.

وي اضافه کرد: خوشبختانه چون محور ساساني چهارفصل مي باشد، هر زماني که اعتبارات محقق شوند مي توان فعاليت را آغاز کرد.

مدير پايگاه محور ساساني در خاتمه گفت: با وجود اينکه هيچکدام از اين آثار نرده کشي نشده اند تا بتوان به اين طريق ميزان استقبال مردم را بررسي کرد، اما تقريبا هميشه و بويژه در دوران حفاري ها اين آثار بازديدکننده دارند.

(ايسنا کرمانشاه)